शैलपुत्री
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी शैलपुत्री देवीची पूजा केली जाते. पर्वतराज हिमालयाची कन्या म्हणून तिला ‘शैलपुत्री’ म्हणतात.
‘नवदुर्गा’ म्हणजे देवी दुर्गेची नऊ रूपे. नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत दररोज देवीच्या एका रूपाची पूजा केली जाते — पहिल्या दिवशी शैलपुत्रीपासून नवव्या दिवशी सिद्धिदात्रीपर्यंत. प्रत्येक रूप जीवनातील एका गुणाचे प्रतीक आहे: स्थैर्य, तप, धैर्य, ऊर्जा, मातृप्रेम, पराक्रम, निर्भयता, पवित्रता आणि ज्ञान.
नवदुर्गेची उपासना म्हणजे आत्मशुद्धीचा नऊ दिवसांचा प्रवास. भक्त उपवास, जप, आरती आणि जागरण करून या नऊ शक्तींचे स्मरण करतात आणि त्यांचे गुण आपल्या आयुष्यात उतरवण्याचा संकल्प करतात.
दिवस १
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी शैलपुत्री देवीची पूजा केली जाते. पर्वतराज हिमालयाची कन्या म्हणून तिला ‘शैलपुत्री’ म्हणतात.
दिवस २
दुसऱ्या दिवशी ब्रह्मचारिणी देवीची आराधना केली जाते. कठोर तपश्चर्या करणारे हे देवीचे रूप साधनेचा मार्ग दाखवते.
दिवस ३
तिसऱ्या दिवशी चंद्रघंटा देवीची पूजा केली जाते. तिच्या कपाळावर घंटेच्या आकाराचा अर्धचंद्र शोभतो.
दिवस ४
चौथ्या दिवशी कूष्मांडा देवीची उपासना केली जाते. आपल्या मंद स्मितहास्याने तिने ब्रह्मांडाची निर्मिती केली, अशी श्रद्धा आहे.
दिवस ५
पाचव्या दिवशी स्कंदमाता देवीची पूजा केली जाते. भगवान स्कंद (कार्तिकेय) यांची माता म्हणून ती ओळखली जाते.
दिवस ६
सहाव्या दिवशी कात्यायनी देवीची आराधना केली जाते. कात्यायन ऋषींच्या आश्रमात प्रकटलेल्या या देवीने महिषासुराचा वध केला.
दिवस ७
सातव्या दिवशी कालरात्री देवीची पूजा केली जाते. अंधार आणि भय दूर करणारे हे देवीचे उग्र रूप आहे.
दिवस ८
आठव्या दिवशी — अष्टमीला — महागौरी देवीची पूजा केली जाते. शुभ्र वस्त्रे धारण करणारे हे शांत, तेजस्वी रूप आहे.
दिवस ९
नवव्या दिवशी — नवमीला — सिद्धिदात्री देवीची आराधना करून नवरात्राची सांगता होते. ती भक्तांना सर्व सिद्धी प्रदान करते.