नवरात्र म्हणजे काय?

नवरात्र — शक्ती, भक्ती आणि संस्कृतीचा उत्सव

‘नवरात्र’ म्हणजे नऊ रात्री. आश्विन शुद्ध प्रतिपदेपासून नवमीपर्यंत देवी दुर्गेच्या नऊ रूपांची उपासना केली जाते आणि दहाव्या दिवशी विजयादशमी — दसरा — साजरा होतो. पुराणकथेनुसार देवीने नऊ दिवस महिषासुराशी युद्ध करून दहाव्या दिवशी त्याचा वध केला; म्हणूनच हा सण असत्यावर सत्याचा आणि अंधारावर प्रकाशाचा विजय मानला जातो.

देवी दुर्गा ही आदिशक्ती — सृष्टीची निर्मिती, पालन आणि रक्षण करणारी मातृशक्ती मानली जाते. नऊ दिवस उपवास, जप, आरती आणि जागरण करून भक्त मनातील भीती, आळस आणि नकारात्मकता दूर करण्याचा संकल्प करतात. आत्मशुद्धी, संयम आणि स्त्रीशक्तीचा सन्मान हा या उत्सवाचा आध्यात्मिक गाभा आहे.

महाराष्ट्रात नवरात्र घराघरांत घटस्थापनेने सुरू होते. तुळजापूरची भवानी, कोल्हापूरची अंबाबाई, माहूरची रेणुका आणि वणीची सप्तशृंगी या शक्तिपीठांवर भाविकांची गर्दी उसळते. भोंडला, गोंधळ, भजन-कीर्तन, गरबा-दांडिया आणि सार्वजनिक मंडळांमुळे हा सण भक्तीसोबतच सामाजिक एकतेचाही उत्सव बनतो.